Ô nhiễm đất ĐBSCL

Từ FOSS Vietnam - Giáo Dục Môi Trường
Bước tới: chuyển hướng, tìm kiếm

Đặt vấn đề

Đất bạc màu khô cằn


ĐBSCL là một trong những đồng bằng châu thổ rộng và phì nhiêu ở Đông Nam Á và thế giới, là một vùng đất quan trọng, sản xuất lương thực lớn nhất nước ta, là vùng thủy sản và vùng cây ăn trái nhiệt đới của cả nước. Cuộc sống của người dân ở ĐBSCL chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp cho nên đối với họ, đất là nguồn tài nguyên quý giá. Tuy nhiên, hiện nay do nhiều nguyên nhân đã làm cho tài nguyên đất ở ĐBSCL bị suy giảm, đất đai bị suy thoái và ô nhiễm ở nhiều nơi.



Khái niệm

Đất bị ô nhiễm là đất bị thay đổi tính chất, chứa những chất độc hại đối với sự sống của con người và sinh vật.

Các nguồn gốc và tác nhân gây ô nhiễm:

-Do chất thải sinh hoạt.

-Do chất thải công nghiệp.

-Do hoạt động nông nghiệp.

-Tác nhân hóa học: phân bón, thuốc bảo vệ thực vật,...

-Tác nhân sinh học: vi khuẩn, giun sán, ký sinh trùng,...

-Tác nhân vật lý: các chất phóng xạ.

Hiện trạng chung

  • Ô nhiễm tự nhiên

-Nhiễm phèn: do quá trình oxy hóa phèn tiềm tàng trong đất tạo thành acid H2SO4, do nước phèn đi từ nơi này đến nơi khác gây nhiễm phèn cho đất. Đất nhiễm phèn nên khả năng trao đổi và đệm bị phá vỡ, không thể tự làm sạch được nửa, nên cả môi trường bị ô nhiễm nặng.

-Đất mặn: ô nhiễm mặn do mặn muối hoặc mặn kiềm, nhưn chủ yếu là mặn từ muối từ nước biển.

  • Ô nhiễm nhân tạo:
Ô nhiễm đất do dư lượng thuốc bảo vệ thực vật

-Tàn dư chiến tranh: chất độc dioxin mà quân đội mỹ rãi xuống Việt Nam làm chết hàng ngàn hecta rừng, khi độ che phủ không còn dưới tác động của ánh nắng mặt trời các trầm tích Pirit có trong đất sẽ õi hóa tạo thành axit Sunphuric làm chua đất.

-Dân số tăng nhanh: tổng lượng rác thải hầu hết đều chưa qua xử lý triệt để gây ô nhiễm môi trường tác động xấu đến sức khỏe của nhân dân trong khu vực, nguy hại nhất là chất thải chưa được xử lý khử trùng của các bệnh viện. Rất nhiều vi khuẩn và ký sinh trùng tiếp tục sinh sôi nảy nở trong đất, bám vào cây trồng và truyền vào cơ thể người và động vật.

Ô nhiễm đất do bom, mìn


-Hoạt động nông nghiệp:

+Người dân bón quá nhiều phân hóa học là hợp chất nitơ, lượng hấp thu của rễ thực vật tương đối nhỏ, đại bộ phận còn lưu lại trong đất, qua phân giải chuyển hóa, biến thành muối nitrat trở thành nguồn ô nhiễm cho mạch nước ngầm và các dòng sông.

+Phân hữu cơ chưa được ủ và xử lí đúng kỹ thuật nên gây nguy hại cho môi trường đất, nguyên nhân là do phân chứa nhiều giun sán, trứng giun, sâu bọ, vi trùng và các mầm bẹnh khác...các loại sinh vật này tiêu diệt một số sinh vật có lợi cho đất.

+Thuốc trừ sâu: sự xâm nhập vào môi trường làm cho cơ lí tính đất giảm sút, tiêu diệt hệ động vật làm mất cân bằng sinh thái, thuốc trừ sâu bị rữa trôi xuống thủy vực làm hại các động vật thủy sinh như ếch, nhái....

-Hoạt động công nghiệp:

+Các nguồn nước thải: các nguồn thải sản xuất công nghiệp, đô thị và các khu dân cư, nguồn thải nuôi trồng thủy sản, sản xuất nông nghiệp...chưa xử lý triệt để vẫ tiếp tục thải vào hệ thống sông rạch trong khu vực.

+Khí thải: các khí độc hại trong không khí như ôxit lưu huỳnh, các chất nitơ...kết tụ hoặc hình thành mưa axit rơi xuống đất làm ô nhiễm đất.

+Phế thải: những loại chất thải rắn bị vứt bừa bãi ngấm nước mưa và rỉ ra gây ô nhiễm đất, làm thay đổi kết cấu đất tiêu diệt vi sinh vật có lợi trong đất.

Hậu quả của ô nhiễm đất

Đất bị xuống cấp. Một số biểu hiện như:

-Dễ bị xói mòn do nước, khi gặp các chuyển động lớn như lở đất khi lượng mưa cao, thảm thực vật bị phá hủy, canh tác không hợp lý, chất dinh dưỡng bị mất do trầm tích và bị rửa trôi theo dòng nước, gấp khoảng 10 lần lượng dinh dưỡng và bị trôi.

-Dư thừa muối: đất dư thừa Na+ nhưng lại thiếu các chất dinh dưỡng cần thiết.

-Sự xuống cấp hóa học: liên quan đến sự mất đi những chất dinh dưỡng cần thiết và cơ bản cũng như sự hình thành các độc tố Al3+, Fe2+ .. khi các chỉ tiêu này quá cao hoặc quá thấp đều gây ảnh hưởng đến môi trường.

-Sự xuống cấp sinh học: sự gia tăng tỉ lệ khoáng hóa của mùn mà không có sự bù đắp các chất hữu cơ sẽ làm cho đất nhanh chóng nghèo kiệt, giảm khả năng hấp thụ và giảm khả năng cung cấp N cho sinh vật. Đa dạng sinh vật trong môi trường đất bị giảm thiểu.

-Làm thay đổi thành phần và tính chất của đất; làm chai cứng đất; làm chua đất; làm thay đổi cân bằng dinh dưỡng giữa đất và cây trồng do hàm lượng nitơ còn dư thừa trong đất (chỉ có khoảng 50% nitơ bón trong đất là được thực vật sử dụng, số còn lại là nguồn gây ô nhiễm môi trường đất).

-Gây một số bệnh truyền nhiễm, bệnh do giun sán, ký sinh trùng mà đa số người dân mắc phải đặc biệt là trẻ em ở các vùng nông thôn.

-Các chất phóng xạ, kim loại, nylon, do không phân hủy được nên gây trở ngại cho đất.

-Các phân bón hóa học, thường có một số vết kim loại và hóa chất như As, Cd, Co, Cu, Pb, Zn … theo thời gian sẽ tích tụ trên lớp đất mặt làm đất bị chai xấu, thoái hóa, không canh tác tiếp tục được.

-Việc sử dụng thuốc trừ sâu có tác dụng làm giảm tác động phá hoại của sâu bệnh, tăng sản lượng cây trồng. Tuy nhiên, thuốc trừ sâu cũng là một tác nhân quan trọng gây ô nhiễm môi trường, gây bệnh tật và tử vong cho nhiều loài động vật nhất là loài chim. DDT là một trong những thuốc trừ sâu gây độc hại cho sinh vật và môi trường. Sử dụng DDT và một số thuốc trừ sâu khác đã làm cho nhiều loài chim và cá bị hủy diệt. Nguyên nhân là do thuốc trừ sâu và diệt cỏ tồn tại lâu trong đất (từ 6 tháng đến 2 năm) và gây tích tụ sinh học. Trung bình có khoảng 50% lượng thuốc trừ sâu được phun đã rơi xuống đất, tồn đọng trong đất và bị lôi cuốn vào chu trình: đất-cây-động vật-người. Một số chất còn bị nghi là nguyên nhân của bệnh ung thư.


Hạn chế ô nhiễm đất

Thu gom phế thải sau khi sử dụng
Giáo dục thế hệ trẻ bảo vệ môi trường

-Áp dụng các biện pháp canh tác chống xói mòn.

-Đa dạng hóa cây trồng dưới hình thức : trồng xan, gối vụ, luân canh.

-Áp dụng hệ thống nông lâm kết hợp, lâm ngư kết hợp với các mô hình đa dạng, phong phú.

-Kết hợp trồng trọt và chăn nuôi, tăng cường phát triển và mở rộng các mô hình kinh tế vườn rừng, trại rừng.

-Từng bước xây dựng một nền nông nghiệp “sạch” đảm bảo đa dạng hóa cây trồng, tạo năng suất bền vững, ổn định, giảm sử dụng phân khoáng và hóa chất độc hại bảo vệ thực vật. Không nên đặt mục tiêu duy nhất bằng mọi giá đạt năng suất cây trồng, vật nuôi cao nhất.

-Cuối cùng cần nhấn mạnh thêm rằng vấn đề nghiên cứu biến đổi môi trường đất cần được đặt ra một cách có hệ thống trong phạm vi toàn quốc, việc phối hợp hành động với các nước trong khu vực và toàn cầu là một đòi hỏi cấp bách nhằm góp phần thực hiện chiến lược bảo vệ môi trường nói chung và môi trường đất nói riêng.


Tham khảo